جمعه, 22 خرداد , 1405
2:27 ب.ظ
بیانات آیت الله دژکام در خطبه های نماز جمعه ۲۲ خرداد ماه ۱۴۰۵
به گزارش روابط عمومی نهاد نماینده ولی فقیه در فارس و امام جمعه شیراز، نماز جمعه ۲۲ خرداد ماه ۱۴۰۵ سومین حرم اهل بیت (ع) در ایران اسلامی به امامت حضرت آیت الله دژکام و با حضور اقشار مختلف مردم شریف شیراز برگزار گردید.
متن کامل خطبههای نماز جمعه شیراز را در ادامه میخوانید:
خطبه اول
بسماللهالرحمنالرحیم
بیش از هر چیز، خودم و همه شما برادران و خواهران ایمانی را به تقوا و پرهیزکاری توصیه میکنم.
در بحث صفات متقین از بیانات نورانی امیرالمؤمنین علی(ع) بهره میگرفتیم. در خصوص صفات انسان باتقوا، حضرت علی(ع) میفرمایند «قُلُوبُهُمْ مَحْزُونَهٌ وَ شُرُورُهُمْ مَأْمُونَهٌ وَ أَجْسَادُهُمْ نَحِیفَهٌ وَ حَاجَاتُهُمْ خَفِیفَهٌ وَ أَنْفُسُهُمْ عَفِیفَهٌ». در مورد این فرازها سخن گفتیم، جز آنکه درباره صفت پایانی، یعنی «أَنْفُسُهُمْ عَفِیفَهٌ»، یادآوری کوتاهی خدمت شما برادران و خواهران ایمانی داشته باشم؛ بهویژه آنکه در آستانه ماه محرم هستیم و فضای اجتماعی برای تقید بیشتر به ارزشهای دینی و اخلاق الهی فراهم است.
حضرت علی(ع) در اینجا فرمودهاند که انسان باتقوا، نفسِ عفیف دارد؛ یعنی عفت یکی از ویژگیهای انسان باتقواست.
اما عفت چیست؟ ممکن است معنایی که ما از عفت در ذهن داریم، نسبت به معنای لغوی آن در زبان عربی، کوچکتر و محدودتر باشد. گفتهاند عفت آن است که انسان خود را از آنچه موجب تحریک شهوت است دور نگه دارد. البته شهوت در انسان فقط به شهوت و میل جنسی محدود نمیشود بلکه ممکن است در بطن؛ یعنی برای خوردن، خوراک و امثال اینها باشد. برخی افراد اشتهای بسیار زیادی دارند. اصلِ داشتن اشتها بد نیست، اما اگر انسان نتواند خود را کنترل کند و به حرام آلوده شود، این بیعفتی است.
در مسائل جنسی نیز همینگونه است. نیازهای جنسی اگر در کنترل انسان باشد و در چارچوب اخلاق و قانون اعمال شود، برای جامعه انسانی بسیار مفید است. پیدایش نسلهای بعدی و تداوم حیات بشر در کره زمین نیز از همین مسیر است و نباید امری ناپسند تلقی شود. اما چه زمانی این مسئله بیعفتی به شمار میآید؟ زمانی که انسان از قانون و حدود الهی عبور کند. اگر کسی بتواند خود را کنترل کند تا شهواتش در چارچوب قانون شرع اعمال شود، چنین فردی عفیف و باعفت است.
در اینجا دو نکته از حضرت امام خمینی(ره)، بنیانگذار نظام مقدس جمهوری اسلامی، یادداشت کردهام که در کتاب «شرح حدیث عقل و جهل» بیان فرمودهاند. خواهش میکنم کسانی که اهل مطالعه هستند این کتاب را مطالعه کنند و اگر نیاز داشتند نزد اهل علم بروند و آن را به صورت درسی فراگیرند.
بزرگان بسیاری در تاریخ اسلام درباره اخلاق کتاب نوشتهاند. کتاب «احیاء علوم الدین» غزالی بسیار مشهور است و مرحوم فیض کاشانی در شرح آن، مجموعه هشتجلدی «المحجه البیضاء» را تألیف کرده است. همه این بزرگان بسیار عالم بودهاند؛ اما وقتی انسان «شرح حدیث عقل و جهل» امام خمینی(ره) را میخواند، متوجه میشود فاصله میان امام و بسیاری از بزرگان در این عرصه چه اندازه است.
همانگونه که رهبر معظم انقلاب در پیام چهاردهم خرداد فرمودند، بسیاری از کسانی که به امام خمینی(ره) علاقهمندند، شخصیت ایشان را بهدرستی نمیشناسند. چه شخصیت عظیمی که بیشتر به سیاست شناخته میشود، اما وقتی انسان این کتاب را میخواند، احساس میکند این مرد بزرگ با عقل و قلب انسان سخن میگوید و او را به رشد و تعالی میرساند.
با توجه به وضعیت امروز دنیا، این جمله از امام خمینی(ره) را یادآور میشوم که فرمودند: «عفت از فطریات بشر است.» یعنی حتی اگر کسی از نظر دینی، فردی دیندار به شمار نیاید، فطرت او میگوید که باید عفت داشته باشد.
این سخن قابل توجه کسانی است که برخی رفتارهای نابهنجار را عادی جلوه میدهند و میگویند اشکالی ندارد. از نگاه دقیق روانشناختی، چنین رفتارهایی نشانه نوعی بیماری است؛ زیرا فطرت انسان حکم میکند که انسان باید عفیف باشد.
امام خمینی(ره) فرمودهاند عفت فطری است. برای فطری بودن عفت، میتوان به این نکته اشاره کرد: کسانی که در ماجرای «جزیره اپستین» پرونده دارند، چرا از آشکار شدن آن خجالت میکشند؟ مگر خودشان به آنجا نرفته بودند؟ حتی در اخبار خواندهاید که یکی از نگرانیهای ترامپ این است که نتانیاهو پرونده او را در این ماجرا افشا کند.
فطرت انسان میگوید بیعفتی بد است. حتی کسانی که خود سردمدار چنین کارهای زشتی هستند، دوست دارند این مسائل پنهان بماند و وقتی آشکار میشود، میبینیم که برخی از سران کشورهای مختلف استعفا میدهند. یعنی حتی در بسیاری از کشورهای غیرمسلمان نیز بیعفتی آنقدر زشت تلقی میشود که یک مسئول سیاسی از مقام خود کنار میرود و از پرونده خود شرمسار میشود.
امام خمینی(ره) با دقت این سخن را بیان کردهاند. ما ممکن است در دهه محرم بخواهیم درباره امر به معروف و نهی از منکر سخن بگوییم. این موضوع، مسئلهای سیاسی نیست. گاهی همه چیز را سیاسی میکنیم و رسانههای دشمن نیز بر همین مسئله تمرکز میکنند و ما میمانیم که چگونه باید این بحث را ادامه دهیم.
مردم! عفت جزئی جداییناپذیر از فطرت انسان است “فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا”(روم، ۳۰)، خدای متعال روزی که خلق کرده است در سرشت انسان چنین حقیقتی را قرار داده است. بنابراین نمیشود انسانی مدعی انسانیت باشد، اما بیحیایی و بیعفتی را ترویج کند و در عین حال خود را توجیه نماید.
در فضای مجازی فیلمی دیدم که با فردی با ظاهری نامناسب گفتوگو میکردند. خود او میگفت من رفتار حیوانی ندارم. از او پرسیدند آیا اینگونه که ظاهر شدهای، رفتار انسانی است؟ این ظاهر به انسان شباهت ندارد؛ بلکه نشان از نوعی بیماری دارد.
البته منظور این نیست که برخوردهای تند و خشن راهحل مسئله است. چنین مواردی نشانه بیماری است و باید برای درمان آن فکری کرد. در عین حال نباید به بهانههایی مانند اینکه «اکنون زمان پرداختن به این مسئله نیست» اجازه دهیم این رفتارها در جامعه گسترش پیدا کند و چنین القا شود که این امور زشت نیست؛ در حالی که زشت و بسیار قبیح است. حضرت علی(ع) فرمودند انسان باتقوا، عفیف است.
در این زمینه دو روایت عرض میکنم. روایت نخست از ابیبصیر است. او میگوید مردی نزد امام پنجم، حضرت امام محمدباقر(ع)، آمد و عرض کرد «إِنِّی رَجُلٌ ضَعِیفُ الْعَمَلِ قَلِیلُ الصِّیَامِ، وَلَکِنِّی أَرْجُو أَنْ لَا آکُلَ إِلَّا حَلَالًا وَلَا أَنْکِحَ إِلَّا حَلَالًا»، وقتی به اعمال خود نگاه میکنم، میبینم عمل نیک زیادی ندارم؛ نه نمازهای طولانی و ویژه، نه دعاهای فراوان و نه روزههای بسیار. اما امیدوارم دو کار در زندگیام ثبت شده باشد؛ نخست آنکه جز حلال نمیخورم؛ لقمه حلال، نشانه عفت است. دوم آنکه رابطه جنسی حرام ندارم.
امام باقر(ع) فرمودند «أَیُّ الِاجْتِهَادِ أَفْضَلُ مِنْ عِفَّهِ الْبَطْنِ وَالْفَرْجِ»، این خود نوعی جهاد است و در نامه عمل انسان ثبت میشود.
امروز سخن از جنگ ترکیبی است. امام باقر(ع) میفرمایند این نیز جهاد است. در چنین جنگی که دشمن میکوشد عفت جامعه را مخدوش و لکه دار کند، ما باید مراقب باشیم. باید این دژ مستحکم را به عنوان یکی از عرصههای مبارزه حفظ کنیم تا از این ناحیه آسیب نبینیم.
چه جهادی بالاتر از آنکه انسان حلالخور باشد، نگاهش به حرام نیفتد و رابطه نامشروع نداشته باشد؟ این ارزشها باید در جامعه تبلیغ و ترویج شود.
رهبر معظم انقلاب فرمودهاند امروز اگر سکوت در عرصه نظامی است باید خیابان را بیشتر حفظ کنیم؛ مقصود این است که اگر در جایی به هر دلیل مسئولان میگویند این حوزه در اختیار ما نیست، مردم باید وظیفه خود را بهتر بشناسند. جامعه ما نباید به سمت بیعفتی حرکت کند؛ زیرا دور شدن از عفت، دور شدن از تقواست و فاصله گرفتن از تقوا سرانجام به شکست میانجامد. نباید تصور کنیم که شکستناپذیر هستیم؛ یکی از میدانهای همین جنگ، همین عرصه فرهنگی و اخلاقی است و اگر در اینجا شکست بخوریم، در عرصههای دیگر نیز آسیب خواهیم دید.
بارها رهبر شهید انقلاب هشدار دادهاند که میخواهند ایران را «آندلس» کنند. در ماجرای از دست رفتن اندلس و در جنگ صلیبی که ما مسلمانان اسپانیا را از دست دادیم، علت اصلی این نبود که سربازان مسلمان در میدان جنگ ضعیف بودند؛ بلکه بیعفتی در کوچه و خیابان رواج پیدا کرده بود. باید نسبت به این خطر هوشیار باشیم. البته نوع تقسیم کار در این عرصه ممکن است با آنچه در ذهن ماست متفاوت باشد. گاهی تصور میکنیم اگر به یک نفر بگوییم، باید فوراً همه کارها انجام شود؛ در حالی که ممکن است یک فرد یا یک گروه به تنهایی نتواند.
در «تحریر الوسیله» نیز حضرت امام فرمودهاند اگر عدهای امر به معروف و نهی از منکر کردند و نتیجه نگرفتند، وظیفه دیگران است که پیگیری کنند. بنابراین نباید مسئولیتی را که از نظر دینی و اجتماعی بر عهده ماست رها کنیم.
خطبه دوم
در خطبه دوم، بیش از دو محور سخن ندارم؛ البته ذیل محور دوم توضیحاتی هست که امید دارم با دقت به آن توجه فرمایید تا بتوانیم وظیفه خود را بهنحو احسن انجام دهیم.
نخست آنکه، بنا بر تقویم، روز سهشنبه هفته آینده اول ماه محرم و آغاز عزای حضرت ابیعبدالله الحسین(ع) است. در اطلاعیه ستاد بزرگداشت و تشییع قائد شهید نیز اعلام شد که چون حضرت آقا همواره دهه اول محرم را به عزاداری اختصاص میدادند و این ایام، ایام عزای امام حسین(ع) است، تشییع پیکر رهبر شهید در دهه اول محرم برگزار نخواهد شد.
مردم عزیز! عزای امام حسین(ع) بسیار مهم است. امام رضا(ع) فرمودند: هنگامی که ماه محرم فرا میرسید، کسی پدرم، موسیبنجعفر(ع)، را خندان نمیدید و از روز نخست محرم، اشک از چشمان مبارکشان جاری بود.
ما نیز باید خود را برای عزای سیدالشهدا(ع) آماده کنیم. امسال در پیشگاه آن حضرت عرض میکنیم یکی از فرزندانت در کربلا نبود، اما در کربلای ایران مظلومانه تکهتکه شد؛ همانگونه که تو در میان اهلبیتت به شهادت رسیدی، رهبر ما نیز در کنار خانوادهاش به شهادت رسید. این آمادگی در دلهای شما هست، اما شایسته است بیش از پیش خود را مهیا سازیم.
چند روز گذشته در جمع هیئتهای عزاداری شیراز حضور یافتم. بحمدالله سالن گنجایش جمعیت را نداشت، در حالی که تنها مسئولان هیئتها حضور داشتند. مردم شیراز همواره برای محرم و صفر حساب ویژهای باز کردهاند و چنین نیز خواهند بود؛ با این حال، یادآوری وظیفه من است.
در این دهه میخواهیم یکی از سنتهای قدیمی شیراز را پررنگتر زنده کنیم. هیئات قدیمی شیراز غالباً در خیابانها حرکت میکردند. زمانی که تصمیم داشتند این سنت را تغییر دهند، بنده که در آن هنگام امام جمعه جهرم بودم، مخالفت کردم و گفتم حرکت در شهر و حضور در خیابانها را رها نکنید.
بزرگان میگفتند اگر دسته سینهزنی امام حسین(ع) از خیابانی عبور کند، آن خیابان تا یک سال بیمه است و شیطان جرأت عرضاندام در آن را ندارد. این سنت دیرینه شیراز است. امسال بکوشیم آن را باشکوهتر برگزار کنیم؛ چرا که رهبر معظم انقلاب نیز فرمودند «خیابان را رها نکنید.» وقتی لشکر امام حسین(ع) در خیابان حضور یابد، دشمنان خواهند دید که در برابر اراده پولادین این ملت، هیچ غلطی نمی توانند کنند.
چند روز پیش در جلسه نمایندگان مقام معظم رهبری پرسیدند برای محرم در شیراز چه برنامهای دارید؟ عرض کردم کار تازهای نمیکنیم؛ مردم شیراز همان سنتهای اصیل خود را ادامه خواهند داد.
در شیراز هیئتی داریم که ۷۲ پاتوق در کنار خیابان دارد و دیگر هیئتها نیز چنیناند. این پاتوقها و موکبها از گذشته برقرار بوده و اکنون احیا شدهاند. این پایگاههای لشکر امام حسین(ع) را از شب اول تا شب سیزدهم ـ تدفین شهدای کربلا سیزدهم محرم انجام شده است ـ همچون گذشته برپا نگه دارید. با حضوری پرشور، پرچم پرافتخار جمهوری اسلامی را که مزین به «اللهاکبر» و «لا اله الا الله» است و پرچم اهلبیت(ع) است و پرچم امام زمان(عج) است با رنگ سبز بنی هاشمش و پرچم امام حسین(ع) است با رنگ سرخ خون مطهر آقا را در اهتزاز نگاه دارید و عزای حسینی را با حضور جدی در صحنه به نمایش بگذارید تا دشمنان که می خواهند به نظام اسلامی ضربه بزنند، بدانند با چه ملتی روبهرو هستند.
اما محور دوم سخنانم؛ میدانید که قیام امام حسین(ع) برای امر به معروف و نهی از منکر بود. حضرت فرمودند «أُریدُ أن آمُرَ بِالمَعروفِ و أنهى عنِ المُنکَرِ و أسیرَ بسیرهِ جَدّی و أبی».
شش مورد از معروفها و منکرهایی را که امروز با آن درگیر هستیم، عرض میکنم تا در مجالس عزای حسینی با مردم در میان گذاشته شود و مردم، پیش از هر اقدام مسئولان، خود به میدان بیایند؛ چرا که صاحبان اصلی این مجالس و این کشورند.
در اینجا نکته ای عرض کنم؛ در مجالس، همچون گذشته، روحانی بر منبر برود. مداحی بسیار ارزشمند است و مجلس عزا بدون آن کامل نیست؛ اما لازم است پیش از آن، عالم دینی احکام و معارف لازم را بیان کند. در مجالس ختم همیشه روحانی منبر می رفته و ما نیازمند شنیدن حکم خدا هستیم. این سنت را رها نکنیم. حتی در هیئتهایی که در خیابان برگزار میشود، منبر روحانی مقدم باشد. دین را از روحانیت میآموزیم. خوشبختانه روحانیان شیراز فعالاند و در ماه محرم نیز از قم و دیگر شهرها منبریها و جوانان فاضل حضور مییابند. از حضور آنان بهره ببریم.
شش محور را بنده یادداشت کردم و ممکن است محورهای دیگری هم باشد؛ محور نخست از معروفها، همین حضور خیابانی است؛ که یکی از معروف های مهم است و امر به معروف از این بالاتر که ایستاده ایم و بزرگترین معروف روی کره زمین که حفظ نظام اسلامی هست را تبلیغ و ترویج می کنیم و پیش می بریم.
دوم، «جهاد صرفهجویی» است. در روزهای پایانی خرداد میبینید که سال گذشته با مشکل تأمین برق مواجه بودیم؛ و یک قسمت کار که باعث شده بتوانیم ادامه دهیم و مشکل برای قطعی برق پیش نیاید همین صرفه جویی خود مردم است. جهاد صرفهجویی تنها به برق و آب و گاز محدود نمیشود. امام صادق(ع) دیدند کسی هسته خرما را دور انداخت، فرمودند: اسراف کردی؛ این خوراک دام است.
چرا آنچه را میتواند مصرف دیگری داشته باشد دور بریزیم و سپس برای تأمین همان نیاز، واردات انجام دهیم؟ بانویی از شیراز میگفت دو سال است خانهاش بدون دورریز اداره میشود؛ زبالهها را تفکیک میکند، پسماندهای گیاهی را خشک میکند و به عنوان خوراک دام میفروشد. این نگاه، فرهنگسازی میخواهد. ما باید در این ایام برای جهاد صرفه جویی تا این نقطه جلو برویم نه اینکه برق را مقداری صرفه جویی کنیم و تمام، بلکه صرفهجویی باید به یک وظیفه دینی تبدیل شود و در مجالس محرم تبیین گردد. شهرداری و دیگر دستگاهها نیز میتوانند با پویشهای مردمی به این حرکت کمک کنند.
چرا ارز از کشور خارج شود و خوراک دام وارد کنیم در حالیکه خوراک دام در خانه ها بوده و فاسد شده دور ریخته ایم؟ این مسائل را عده ای بین ما خوب متوجه شدند و همان ها باید توضیح و توسعه دهند و دیگران از آنها حمایت کنند.
محور دیگر «تواصی به حق» است. مردم اگر ما در دهان استکبار جهانی نزنیم هیچ کس در دنیا نیست که در دهانش بزند. در رسانه ها بنده دیدم که کارشناسی می گوید ما زیر بار فلان کشور برویم؛ خیر، نمی خواهیم و نه شرقی و نه غربی گفتیم و الحمدالله اثبات کردیم که می توانیم.
گفته اند در جهنم عقرب هایی است که انسان به مار فرار می کند و ما نمی خواهیم به بهانه فرار از عقرب به مار پناه ببریم بلکه امت اسلامی میتواند زیر پرچم «لا اله الا الله» به عنوان تمدنی مستقل و قدرتمند در جهان نقشآفرین باشد و نظر خود را اعمال کند و وابسته به هیچ قدرت و کشوری نباشد. این باور باید تقویت شود.
خواهش می کنیم به کسانی که هنوز مفهوم لا شرقیه و لا غربیه را نفهمیده اند مجال ندهند که صحبت کنند. ما می خواهیم الهی باشیم و انقلاب ما این بوده است و این همه شهید داده ایم برای این بوده و ما صاحب و امام زمان(عج) داریم و این موارد را باور داشته باشیم. بنابراین تواصی به حق بایستی به عنوان امر معروف مرتب تکرار شود و کسی اشتباه نکند و ما بنده خدا هستیم و “بنده حقم از هر دو جهان آزادم” و این شعار ما است.
نکته دیگر تواصی به صبر است، ما هر هفته سوره عصر را آخر خطبه می خوانیم اما باید یادآوری کنیم. تاب آوری اجتماعی ما باید افزایش پیدا کند و مسلما دشمن فشار می آورد تا ما خسته شویم و ما می گوییم کور خوانده اید و ما کم نمی آوریم.
مسئله مهم دیگر، «امنیت غذایی» است. هفته آینده سالروز تأسیس جهاد کشاورزی به فرمان امام راحل است. امنیت غذایی، جهادی در عرصه اقتصاد است. امسال به لطف الهی بارندگی مناسب بوده و محصول گندم وضعیت خوبی دارد؛ اما نیاز کشور تنها گندم نیست. در حوزه روغن، همچنان وابستگی داریم.
بنده به یاد دارم و یکی از مواردی که همیشه تاسف می خورم همین است که مرحوم آیت الله حائری در طرحی که مردم خودشان دخیل بوده اند و زمین هایی که باغ شده بود و مال مردم بود، ایشان طرحی داشت که در استان فارس ۱۲۳ هزار هکتار زیتون داشته باشیم و ما نباید محتاج روغنی باشیم که از خارج وارد شود و ایشان حساب کرده بود در شیب اگر گندم بکاریم باران بیاید گِل را می برد اما درخت زیتون بکاریم ۱۰۰ سال ایستاده و روغن می دهد و طرح خوبی بود و در چگونگی اجرا اگر کسی بحثی دارد طرح دیگری را بیاورد.
این نگاههای راهبردی باید جدی گرفته شود. چرا باید با توقف چند کشتی، بازار داخلی دچار بحران شود؟ امنیت غذایی باید به عنوان یک معروف مورد گفتوگو و مطالبه عمومی قرار گیرد.
و در نهایت، همانگونه که در خطبه اول عرض کردم، مسئله عفاف و حجاب است. در مجالس سیدالشهدا(ع) باید این ارزشها یادآوری شود. جامعه ما باید بداند که از ارزشهای دینی خود عقبنشینی نکرده و نخواهد کرد.
گرچه ممکن است در مقام اجرا کسی بگوید با یک دست نمی توانم دو هندوانه را بردارم و به دست دیگری می دهیم و یک قسمتش را مردم، مومنین و مساجد کمک دهد و امروز رئیس جمهور به نقش مسجد خیلی تاکید دارد و اگر مساجد در محلات فعال شود بسیاری از این مسائل جمع می شود و کار مردمی است و نیاز ندارد که معونه حاکمیتی خرج کنیم. برنامه ریزی کنیم و در دهه محرم درباره این مسائل گفتوگو کنیم و با همافزایی، انشاءالله به نتایج مطلوب برسیم.
لینک کوتاه :
دیدگاهتان را بنویسید